سكه ولايتعهدي حضرت رضا (علیه السلام)
ضرب سكه به نام مبارك حضرت رضا(ع) بعد از تثبيت ولايتعهدي، مورد اتفاق اكثر مورخان و پژوهشگران است و بايد گفت كه تعداد اين سكهها منحصر به چند سكه به عنوان يادبود و بزرگداشت نبوده، بلكه دهها هزار سكه ضرب شده و به عنوان پول رايج آن زمان بوده است. مويد اين سخن هداياي متعددي است كه توسط حضرترضا(ع) به افراد و شعرا داده شده.
يكي از شعراي عصر حضرت رضا(ع) "ابراهيم بن عباس صولي" است كه درباره ولايتعهدي علي بن موسي(ع) قصيدهاي نيكو سروده و خود آن را قرائت كرده بود. وي مورد موهبت قرار گرفته، امام(ع) 10/000 درهم از همان سكهها را به او صله دادند.
او دراهم عنايتي حضرت را به عنوان تبرك نگهداري كرد، و بعضي افراد، اين سكهها را مهريه زنان خود قرار ميدادند، و برخي هم توصيه ميكردند كه آنها را در مراسم سوگواريشان مصرف كنند.1
همچنين دعبل بن علي خزاعي "يكي ديگر از شعراي معروف عصر حضرت است كه بارها موفق شده هزاران سكه رضويه از حضرت دريافت دارد. او قصايد فراواني در حمايت از امامان معصوم(ع) و در هجو خلفا، غاصبانحقوق آل محمد(ص) سروده است، كه بنا به نقلي در يك نوبت حضرت ششصد دينار و يا ده هزار درهم به ويمرحمت فرمودند.2
به هر حال اكنون تعدادي از سكههاي رضويه در موزههاي مختلف چون: مشهد مقدس و تهران موجود است كهبعضي از آنها در اصفهان و برخي در مرو و سمرقند ضرب شده است. تعدادي از اين سكهها هماكنون در خارجايران نيز نگهداري ميشود.
"عمادزاده اصفهاني" مينويسد: "دو عدد از سكههايي كه به نام حضرت رضا(ع) در سال 201 ه ق (سال ولايتعهدي) مسكوك شده، هم اكنون در موزه "بريتانياي كبير" موجود است".3
در موزه ايران باستان (در تهران) نيز سكهاي از نقره به خط كوفي به قطر 5/2 سانتيمتر كه در سال 202 ه ق در سمرقند ضرب شده، موجود است و بر حاشيه آن اين عبارت منقوش است:
"بسم الله الرحمن الرحيم. ضرب هذه الدراهم بسمرقند سنه اثنتين و ماتين"4
دو سكه ديگر نيز در آستان قدس رضوي در جايگاهي مخصوص نگهداري ميشود. "علي موتمن" كه خود در سال1348 شمسي به دقت خصوصيات آن را ديده است درباره آنها مينويسد:
"اين دو سكه از نقره است و 5/2 سانتيمتر قطر آن ميباشد".5
اين دو سكه همان است كه صاحب مطلع الشمس شرح مفصلي بر آن نوشته است .
نقش سكهها
خطوط منقوش بر روي سكهها به خط كوفي است و بنا به نقل مولف مطلع الشمس و ديگران هر دو طرف آن عباراتي منقوش است:
يك طرف آن دايرهاي در وسط و حاشيهاي بر اطراف دارد، در وسط دايره، هفت سطر بدين مضمون نوشته شدهاست:
1 - الله
2 - محمد رسول الله
3 - المامون خليفه الله
4 - مما امر به الامير الرضا(ع)
5 - ولي عهد المسلمين علي بن موسي
6 - ابن علي بن ابيطالب
7 - ذوالرياستين
و بر حاشيه آن نوشته شده است:
"محمد رسول الله ارسله بالهدي ودين الحق ليظهره علي الدين كله ولوكره المشركون"6...
آنگاه مطلع الشمس از شخصي مورد اعتماد نقل ميكند كه در قلعهاي كهنه در نزديكي مرو تعدادي اشرفي كهچند عدد آن به نام مامون و حضرت رضا(ع) بوده، پيدا شده كه اين عبارات بر آن منقوش بوده است:
"الملك لله والدين، المامون بالله اميرالمومنين، خليفته الرضا(ع) امام المسلمين".7
-----------------------------------------------------
پاورقي:
1- الاغاني 10 / 52 .
2- تاريخ الشيعه، 68 .
3- عمادزاده، زندگي حضرت رضا(ع) 1 / 522 .
4- تاريخ آستان قدس رضوي، 35 .
5- مطلع الشمس 2 / 754 ؛ تاريخ راهنماي آستان قدس رضوي، 449.
6- توبه / 33.
7- زندگاني حضرت رضا(ع) (سحاب) 1 / 287.